دارند ، زيرا كه در آنها درختان كهن و شاخساران پر شكوفه و گل و ميوه‌هاى گوناگون پرورش مىيابد . و بخصوص كه در « البلغه » گويد : « الجنة : بوستانى كه در و درخت بسيار بود » « 1 » و اگر بگوييم دست كم در گمان مصنف چنين بوده است ، باز درست نمىشود . چون ، بيانات او در اين مقام ، چنان كه پر روشن است خطابه است . و مادهء خطابه ، چنان كه معلوم است مقبولات يا مظنونات است نه مزعومات شخصى . پس در اينجا ، ابن فقيه در صدد بيان مزيتهاى برجستهء آب است و تأثير آن در اشياء ، و ناگزير بايد به نوعى تضاد و طباق قائل بود تا بتوان مظهريتى براى مزيت آب و تأثير آن در يكى جز ديگرى پيدا كرد . دخويه به لزوم اين طباق ، توجه يافته است و در توضيحات خود خواسته بدين گونه آن را توجيه كند كه مقصود از بوستان ، آن است كه با دست آبيارى شود و جنان آن است كه از طبيعت ( و به اصطلاح : ديمى ) آب خورد . اين توجيه نيز ( بر فرض صحت ) طباق را درست نمىكند . زيرا مؤلف امتياز را به اصل آب نسبت داده است نه كيفيات آن . اينها بود كه از همان آغاز ، انديشهء وجود تصحيف در ميان بود كه بايد اين كلمه ( جنان ) با كلمه‌اى همشكل خويش تبديل يافته باشد و كارى باشد از ناسخان . در معاجم و از جمله صحاح و قاموس و تاج ، و لسان ، كلمهء الجبان ( با فتح جيم و تشديد باء ) به معناى خشكستان و خشكزار آمده است . و در لسان و تاج از لغوى سلف ( ابن شميل ) نقل كرده‌اند كه در معنى « جبان » گفته است ، « ما استوى من الارض و ملس و لا شجر فيه ، و فيه آكام و جلاه » . اين بود كه در ترجمه ، خشكستان گذاشتيم . و اكنون گمان مىكنم اين نظر دور از صحت نباشد . شكل كتاب اين كلمه در نسخهء عكسى نيز ، اندكى اين احتمال را كمك مىكند . ( 81 ) 39 / 17 : قطامى - ( م ح 130 ه . ق ) ابو سعيد عمير بن شييم بن عمرو بن عباد تغلبى ، معروف به قطامى « با ضم قاف ، و با فتح در لغت قيس » شاعرى غزلسرا و پر توان بوده است مقدار عمده‌اى از شرح زندگى او در معاهد التفصيص آورده شده است . گويند او نخستين كس بود كه « صريع الغوانى » ناميده شد . به خاطر اين بيت : صريع غوان راقهن و رقنه * لدن شب حتى شاب سود الذوائب و اين بيت مشهور حكيمانه ، او راست : قد يدرك المتأنى بعض حاجته * و قد يكون مع المستعجل الزلل الشعر و الشعراء ، 701 ، معاهد ، ج 1 ، ص 180 . سمط اللئالى ، 132 ، المختلف ، 166 ،

--> ( 1 ) - نسخهء عكسى كتابخانهء بنياد فرهنگ ايران . ورق 89 ب .